Menopauza i perimenopauza: leczenie dopasowane do Ciebie

Perimenopauza to okres zmian wokół menopauzy. Miesiączki mogą stać się mniej regularne, a uderzenia gorąca, nocne poty i gorszy sen mogą wystąpić jeszcze przy regularnych cyklach. Menopauzę rozpoznajemy po 12 miesiącach bez miesiączki, jeśli nie ma innej przyczyny.

Po 45. roku życia typowe objawy zwykle wystarczają do rozpoznania. Pojedyncze badanie hormonów może być mylące, bo ich poziom się zmienia. Badania dobieramy przy objawach nietypowych, u młodszych kobiet albo gdy podejrzewamy inną chorobę.

Leczenie można rozpocząć także wtedy, gdy jeszcze miesiączkujesz. Ważne jest to, jak dolegliwości wpływają na Twoje życie. Hormony są jedną z możliwości; dostępne są również leki niehormonalne, leczenie bezsenności i pomoc przy dolegliwościach intymnych.

Terapia menopauzy nie zapobiega ciąży. Potrzebę antykoncepcji oceniamy osobno.

Terapia hormonalna, określana skrótami HTZ lub MHT, uzupełnia działanie hormonów, których zaczyna brakować. To najskuteczniejszy sposób łagodzenia uderzeń gorąca i nocnych potów. Może poprawić sen zaburzany przez te objawy oraz ogranicza utratę tkanki kostnej podczas stosowania.

Estrogen można podawać między innymi w plastrze, żelu, aerozolu lub tabletce. Jeśli masz macicę, zwykle potrzebny jest także drugi hormon, który chroni jej błonę śluzową przed nadmiernym rozrostem. Po całkowitym usunięciu macicy najczęściej wystarcza sam estrogen.

U zdrowych kobiet z dokuczliwymi objawami, rozpoczynających leczenie przed 60. rokiem życia lub w ciągu 10 lat od menopauzy, korzyści zwykle przeważają nad ryzykiem, jeśli nie ma przeciwwskazań. Leczenia nie włącza się tylko po to, by zapobiegać zawałowi lub otępieniu.

Ryzyko raka piersi zależy od wielu czynników, między innymi wieku, genów, masy ciała i alkoholu. Leczenie estrogenem z drugim hormonem może je zwiększać, szczególnie przy dłuższym stosowaniu. Przy samym estrogenie, zwykle po usunięciu macicy, wzrost ryzyka jest mniejszy lub nie jest obserwowany w pierwszych latach.

Podczas konsultacji odnosimy te informacje do Twojej sytuacji. Zachorowanie w rodzinie nie musi wykluczać leczenia, ale może wymagać dokładniejszej oceny. Pamiętamy też o zalecanych badaniach piersi.

Postać leku dobieramy do Twojego zdrowia i wygody. Estrogen podawany przez skórę ma korzystniejszy wpływ na ryzyko zakrzepicy niż estrogen w tabletce. Dlatego często wybieramy go przy dodatkowych czynnikach ryzyka.

Przebyta zakrzepica, zatorowość płucna lub wrodzona skłonność do zakrzepów nadal wymagają dokładnej oceny. Podobnie uwzględniamy migrenę, ciśnienie i inne choroby.

Przed leczeniem trzeba wyjaśnić nietypowe krwawienia. Ważne są również przebyte nowotwory, zwłaszcza rak piersi, choroby wątroby, zakrzepica, zatorowość płucna, zawał i udar. W części tych sytuacji hormonów działających na cały organizm nie stosuje się; czasem potrzebna jest dodatkowa konsultacja.

Jeśli hormony nie są odpowiednie, nadal możemy zaproponować inne leczenie. Samo nadciśnienie pod dobrą kontrolą, migrena lub rak piersi w rodzinie nie oznaczają automatycznie zakazu każdej terapii.

Spadek działania estrogenów może powodować suchość pochwy, podrażnienie, ból podczas współżycia i częstsze problemy z oddawaniem moczu. Lekarze nazywają ten zestaw dolegliwości zespołem moczowo-płciowym menopauzy, w skrócie GSM.

Nie trzeba przyzwyczajać się do dyskomfortu. Badanie pomaga sprawdzić, czy przyczyną jest menopauza, zakażenie, choroba skóry czy napięcie mięśni. Objawy często wymagają osobnego leczenia i zwykle nie ustępują same.

Preparat nawilżający stosuje się regularnie, a lubrykant zmniejsza tarcie podczas współżycia. To różne produkty i mogą się uzupełniać. Przy bólu lub nadmiernym napięciu mięśni pomocna bywa fizjoterapia dna miednicy.

Nie trzeba podejmować aktywności seksualnej mimo bólu. Rodzaj pomocy dobieramy do badania, Twoich potrzeb i granic.

Gdy nawilżanie nie wystarcza, skuteczną możliwością jest estrogen w małej dawce stosowany dopochwowo. Działa głównie miejscowo; do krwi przenika niewielka ilość. Poprawa narasta stopniowo, a do jej utrzymania zwykle potrzebne jest dalsze stosowanie.

Można go czasem dołączyć do leczenia hormonalnego działającego na cały organizm. Przy standardowych małych dawkach zwykle nie trzeba dodawać drugiego hormonu chroniącego macicę. Każde nowe krwawienie po menopauzie trzeba jednak zgłosić.

Po leczeniu raka piersi zaczynamy zwykle od metod niehormonalnych. Jeśli nie pomagają, decyzję o leczeniu miejscowym podejmuje się indywidualnie, niekiedy wspólnie z onkologiem.

Zanik miesiączek lub typowe objawy przed 45. rokiem życia wymagają oceny. Przed 40. rokiem życia sprawdzamy możliwość przedwczesnej niedostatecznej czynności jajników, określanej skrótem POI.

Przy braku przeciwwskazań zwykle zaleca się wówczas hormony do przeciętnego wieku naturalnej menopauzy. Chodzi także o ochronę kości i zdrowie na kolejne lata. Leczenie nie zapewnia antykoncepcji.

Pierwszą ocenę leczenia hormonalnego zwykle planujemy po około 3 miesiącach, a później najczęściej raz w roku. Wcześniej zgłoś działania niepożądane lub niepokojące krwawienie. Nie ma jednej obowiązkowej daty odstawienia hormonów dla wszystkich kobiet.

Ruch, wzmacnianie mięśni, wartościowe jedzenie, ograniczenie alkoholu i niepalenie wspierają serce i kości. Sprawdzamy też ciśnienie, cholesterol i cukier oraz dobieramy badania profilaktyczne. Zdrowe nawyki pomagają, ale nie zastępują potrzebnego leczenia.