Profilaktyka raka szyjki macicy
Szczepienie przeciw HPV oraz regularne badania przesiewowe pomagają zapobiegać rakowi szyjki macicy. Prawidłowe postępowanie po nieprawidłowym wyniku pozwala wcześnie rozpoznać i leczyć zmiany przedrakowe.
Treść zaktualizowana: 29 września 2026
Treść opracował Paweł Sadowski, ginekolog położnikZakres konsultacji
25-64 lata
wiek programu przesiewowego NFZ
co 5 lat
test HPV HR w programie przy wyniku ujemnym
1 próbka
LBC może być wykonana z tego samego materiału
HPV
szczepienie nie zastępuje badań przesiewowych
Rodzaj i termin kolejnego badania zależą od wieku, wcześniejszych wyników, leczenia szyjki macicy i indywidualnego ryzyka.
Szczepienie najlepiej wykonać przed kontaktem z wirusem, ale może przynieść korzyść także później. Nie leczy istniejącego zakażenia, lecz chroni przed typami objętymi szczepionką.
Dodatni HPV lub nieprawidłowa cytologia nie oznaczają automatycznie raka. Najważniejsze jest dobranie właściwego kolejnego kroku.
Aktualne informacje
Poniższe informacje pomagają przygotować się do konsultacji i lepiej zrozumieć kolejne decyzje. Nie zastępują indywidualnej oceny lekarskiej.
W programie NFZ dla kobiet w wieku 25-64 lat podstawowym badaniem jest test molekularny HPV wysokiego ryzyka z genotypowaniem. Przy wyniku ujemnym kolejne badanie przesiewowe w programie wykonuje się po 5 latach, o ile indywidualna historia nie wymaga innego nadzoru.
Jeżeli test HPV HR jest dodatni, laboratorium może wykonać cytologię płynną LBC z tej samej próbki. Dalszy krok zależy od typu wirusa, wyniku cytologii, wieku oraz wcześniejszych wyników i leczenia.
Od 1 sierpnia 2026 test HPV HR zastąpił tradycyjną cytologię jako podstawowe badanie w programie NFZ. Poza programem dobór badania może być inny.
Dodatni wynik wykrywa materiał genetyczny typu HPV związanego z podwyższonym ryzykiem zmian szyjki macicy. Nie jest rozpoznaniem raka i nie informuje, kiedy doszło do zakażenia ani od kogo pochodzi.
Większość zakażeń ustępuje dzięki odpowiedzi immunologicznej. Znaczenie kliniczne ma przede wszystkim zakażenie przetrwałe, dlatego nie należy pomijać zaleconej kontroli lub kolposkopii.
Nie każdy nieprawidłowy wynik wymaga biopsji lub zabiegu. Czasem właściwym postępowaniem jest powtórzenie testu w określonym terminie, a czasem kolposkopia z celowanym pobraniem wycinka.
Największą korzyść daje szczepienie przed kontaktem z wirusem, ale kwalifikacja jest możliwa także u dorosłych i po wcześniejszym zakażeniu lub leczeniu zmian szyjki. Szczepionka nie usuwa już istniejącego zakażenia.
Liczba dawek i odstępy zależą od wieku, preparatu i odporności pacjentki. Po szczepieniu nadal potrzebne są badania przesiewowe zgodne z wiekiem i historią medyczną.
Krok po kroku
Celem wizyty jest nie tylko wykonanie badania, ale także zrozumiały wynik i konkretny plan dalszego postępowania.
Bierzemy pod uwagę nie tylko ostatni wynik, ale także wcześniejsze badania i leczenie.
Znaczenie wyniku zależy od typu HPV, cytologii, wieku i historii pacjentki.
Może nim być kontrola, kolposkopia, biopsja lub leczenie zmiany.
Pacjentka otrzymuje konkretny termin i wie, dlaczego nie należy go pomijać.
Przed wizytą
Dobre przygotowanie zmniejsza ryzyko wyniku trudnego do oceny. Jeśli laboratorium lub lekarz przekazali inne instrukcje, należy zastosować się do nich.
Ważne dla bezpieczeństwa
Badanie przesiewowe jest przeznaczone dla osób bez objawów. Umów konsultację diagnostyczną, jeśli występują:
Dobrze wiedzieć
Większość zakażeń HPV ustępuje samoistnie. Ryzyko wiąże się przede wszystkim z zakażeniem przetrwałym, dlatego ważne są właściwy dobór dalszych badań i terminowa kontrola.
Praktyczne odpowiedzi
Nie. Dodatni test wskazuje zakażenie typem wysokiego ryzyka. O dalszym postępowaniu decydują genotyp, cytologia, historia wcześniejszych wyników i indywidualne ryzyko.
Tak. W aktualnym programie NFZ cytologia płynna pełni rolę badania uzupełniającego po dodatnim HPV. Cytologia może też być stosowana w innych sytuacjach klinicznych poza schematem programu.
Nie. Materiał pobiera się z szyjki macicy podczas badania ginekologicznego. Nie ma też potrzeby rutynowego badania partnera, aby ustalić źródło zakażenia.
Może mieć, ponieważ szczepionka obejmuje kilka typów wirusa i chroni przed przyszłymi zakażeniami typami, z którymi organizm nie miał kontaktu. Nie leczy jednak bieżącego zakażenia. Decyzję warto podjąć po kwalifikacji.
Nie od razu. Po leczeniu zmian przedrakowych obowiązuje indywidualny, zwykle dłuższy nadzór oparty na HPV i wcześniejszej histopatologii. Warto zachować całą dokumentację.
Źródła i aktualność
Stan treści: 29 września 2026. Informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji ani badania.
Kontakt i rejestracja
Rejestracja CDT Medicus
