Staramy się o dziecko: od czego zacząć?

Nie trzeba czekać pełnego roku, jeśli wiek lub wywiad wskazują, że czas ma szczególne znaczenie. Diagnostykę zwykle rozpoczyna się po 6 miesiącach starań od 35. roku życia, a po 40. roku życia rozważa się ją od razu.

Wcześniejszej oceny wymagają też nieregularne albo zanikające miesiączki, podejrzenie endometriozy lub choroby jajowodów, przebyte operacje, leczenie onkologiczne, problemy seksualne oraz znany lub podejrzewany czynnik męski.

• bardzo nieregularne cykle lub brak miesiączki
• ból miednicy, endometrioza albo przebyta ciąża pozamaciczna
• operacje jajników, macicy, jajowodów, jąder lub pachwin
• chemioterapia, radioterapia lub inne leczenie mogące wpływać na płodność

Ocena obejmuje dokładny wywiad, USG przezpochwowe, analizę cykli i sprawdzenie budowy macicy oraz drożności jajowodów. Przy regularnych cyklach od 21 do 35 dni dodatkowe potwierdzanie owulacji nie zawsze jest potrzebne.

Badania hormonalne zleca się celowo. AMH i liczba pęcherzyków antralnych pomagają ocenić rezerwę jajnikową oraz przewidywaną odpowiedź na stymulację, ale nie są samodzielnym testem zdolności do naturalnego zajścia w ciążę.

• TSH, prolaktyna i inne hormony tylko wtedy, gdy mogą wyjaśnić objawy lub zmienić leczenie
• HSG lub sono-HSG pomagają ocenić drożność jajowodów
• histeroskopia jest badaniem celowanym, a nie obowiązkowym dla każdej pary
• laparoskopii nie wykonuje się rutynowo bez dodatkowych wskazań

Ocena partnera powinna rozpocząć się w tym samym czasie. Podstawą jest wywiad dotyczący płodności, chorób, leków, używek, operacji, erekcji i ejakulacji oraz co najmniej jedno badanie nasienia.

Wynik nasienia zmienia się biologicznie i pojedyncze odchylenie nie przesądza o niepłodności. Przy wyniku nieprawidłowym często potrzebne jest powtórzenie badania oraz konsultacja specjalisty zdrowia reprodukcyjnego mężczyzn. Badania hormonalne, genetyczne i USG wykonuje się według wskazań.

Suplementy reklamowane na poprawę nasienia nie zastępują rozpoznania przyczyny i mogą nie mieć potwierdzonej korzyści klinicznej.

Plan zależy od przyczyny, wieku i rezerwy jajnikowej, czasu starań, wyniku nasienia, drożności jajowodów oraz wcześniejszego leczenia. Uwzględnia również szansę powodzenia, ryzyko ciąży mnogiej, obciążenie terapią, koszt i preferencje pary.

Możliwości obejmują leczenie przyczyny, indukcję owulacji, współżycie w wyznaczonym okresie, inseminację domaciczną, zabieg operacyjny w wybranych sytuacjach oraz zapłodnienie pozaustrojowe z klasycznym IVF lub ICSI. Nie każda niepłodność wymaga in vitro, ale niekiedy szybkie skierowanie daje największą szansę.

• zaburzenia owulacji często wymagają leczenia przyczynowego i monitorowanej indukcji
• inseminacja wymaga odpowiedniej jakości nasienia i co najmniej jednego drożnego jajowodu
• IVF omija problem jajowodów, a ICSI może być stosowane przy wybranych czynnikach męskich
• skuteczność należy omawiać w odniesieniu do wieku i konkretnej sytuacji, nie jednej liczby dla wszystkich

Nie każdy dostępny test poprawia wynik leczenia. Bez konkretnych wskazań nie zaleca się rutynowo między innymi szerokich badań immunologicznych, trombofilii, biopsji endometrium, testu po stosunku ani zaawansowanych testów funkcji plemników.

Niepłodność i leczenie mogą obciążać psychicznie, relacyjnie i finansowo. Warto ustalić granice kolejnych etapów, sposób komunikacji w parze i moment skorzystania ze wsparcia psychologicznego. To część opieki, a nie oznaka niepowodzenia.